1. Şap Hastalığı Nedir? Belirtileri Nelerdir?
Şap hastalığı (Foot and Mouth Disease); sığır, koyun, keçi ve manda gibi çift tırnaklı hayvanlarda görülen, son derece bulaşıcı ve viral bir hastalıktır.
Temel Belirtileri: Yüksek ateş (40-41°C), ağızda/dilde/diş etlerinde içi sıvı dolu kabarcıklar (veziküller), yoğun ipliksi salya akıntısı, tırnak aralarında yaralar, şiddetli topallık, memede yaralar ve süt veriminde ani düşüştür.
2. Şap Hastalığı İnsana Bulaşır mı?
Çok nadiren bulaşır. Şap hastalığı esasen hayvan hastalığıdır ve insan sağlığı için doğrudan büyük bir tehdit oluşturmaz.
Hastalıklı hayvanla veya çiğ sütüyle doğrudan temas eden insanlarda nadiren hafif grip benzeri semptomlar, boğaz ağrısı veya ellerde/ağızda çok hafif kabarcıklar görülebilir; ancak kısa sürede kendiliğinden geçer. İnsandan insana bulaşmaz.
3. Şap Hastalığı Nasıl Bulaşır? Nasıl Yayılır?
Şap virüsü doğada ve malzemeler üzerinde son derece dayanıklıdır:
Hava yoluyla: Rüzgar ve hava akımıyla kilometrelerce uzağa taşınabilir.
Temasla: Hasta hayvanın soluk alıp vermesi, salyası, idrarı, sütü veya yaralarıyla temas eden sağlıklı hayvanlara doğrudan geçer.
Taşıyıcılarla: Bakıcıların çizmeleri, kıyafetleri, yem çuvalları, ot-saman, hayvan nakil araçları ve sağım makineleri ile tesisten tesise kolayca taşınır.
4. Şap Hastalığı Tedavisi Var mı?
Virüsün doğrudan bir tedavisi (ilacı) yoktur.
Uygulanan tedavi destekleyici tedavidir. Hayvanın ikincil (bakteriyel) enfeksiyon kapmasını önlemek için antibiyotikler, ağrı kesici/ateş düşürücüler kullanılır. Ağız ve tırnaklardaki yaralara dezenfektan sprey ve antiseptik bakımlar yapılarak hayvanın yeme-içmeye devam etmesi sağlanır.
5. Türkiye'de Şap Salgını - Son Dakika
Tarım ve Orman Bakanlığı, şap hastalığı görülen bölgelerde karantina, hayvan hareketleri kısıtlaması ve hayvan pazarlarının geçici kapatılması gibi tedbirleri derhal devreye sokmaktadır. Yeni çıkan serotiplere (O, A, SAT-2 vb.) karşı Şap Enstitüsü tarafından hızlıca yeni aşılar üretilmekte ve saha aşılamaları yürütülmektedir. (Ağustos 2026 itibarıyla bölgesel duyurular İl/İlçe Tarım Müdürlüklerince yapılmaktadır).
6. Şap Aşısı Ne Zaman Yapılır? Fiyatı Nedir?
Zamanı: Şap aşısı rutin olarak yılda 2 kez (ilkbahar ve sonbahar kampanyalarında) İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri koordinasyonunda uygulanır.
Fiyatı: Devlet destekli aşı kampanyalarında aşı bedeli son derece sembolik olup sadece cüzi bir "uygulama/aşı ücreti" alınır. Özel serbest veteriner hekim uygulamalarında ise fiyat işletme büyüklüğü ve doz tipine göre değişiklik gösterir.
7. Buzağılarda Şap Hastalığı Belirtileri
Buzağı ve kuzularda şap hastalığı ergin hayvanlardan çok daha tehlikelidir!
Buzağılarda ağız ve tırnak yaraları tam şekillenmeden virüs doğrudan kalp kasına yerleşir (Kaplan Kalbi / Myokarditis).
Bu nedenle buzağılarda en belirgin semptom ani ölüm, ani kalp krizi, yüksek ateş ve şiddetli halsizliktir.
8. Şap Hastalıklı Hayvanın Eti Tüketilir mi?
Evet, tüketilebilir. Tarım ve Orman Bakanlığı ve Veteriner Hekimleri Odaları açıklamalarına göre; şap virüsü insanlarda gıda zehirlenmesine yol açmaz ve et tüketiminde risk bulunmamaktadır. Etin pişirilmesi ve dinlendirilmesi (asitliğinin artması) virüsü tamamen etkisiz hale getirir. Ancak kesilen hayvanın yaralı kısımları temizlenmeli ve hijyen kurallarına uyulmalıdır.
Şap Hastalığı Rehberi: Bulaşma Süreleri, Belirtileri ve Mücadele Yöntemleri
Şap hastalığı; çift tırnaklı hayvanlarda (sığır, koyun, keçi vb.) akut seyirli, son derece bulaşıcı ve zoonotik (hayvandan insana geçebilen) karakterli viral bir enfeksiyondur. Duyarlı hayvan popülasyonlarında bulaşma oranı %100'e kadar ulaşabildiği için hayvancılık sektöründe büyük ekonomik ve ticari kayıplara yol açmaktadır.
Şap Virüsünün Yapısı ve Serotipleri
Hastalığın etkeni Picornaviridae familyasına ait Aphtovirus alt grubudur. Virüsün antijenik olarak farklı 7 ana serotipi bulunmaktadır:
O, A, C, SAT-1, SAT-2, SAT-3 ve ASIA-1
Önemli Not: Bu serotipler arasında çapraz bağışıklık bulunmaz. Yani O tipine karşı aşılanmış veya hastalığı atlatmış bir hayvan, A tipine karşı korumasızdır. Bu durum hastalıkla mücadeleyi zorlaştırmaktadır.
Virüs Çevre Şartlarında Ne Kadar Yaşar?
Şap virüsü ısıya karşı dayanıksızdır (60-65°C'de yarım saatte, 85°C'de birkaç dakikada ölür); ancak soğuk ortamlara ve dış çevre koşullarına karşı oldukça dirençlidir:
Samanda: 15 hafta
Kepekte: 20 hafta
Kuru ot ve danede: 5 ay
Sığır derisinde: 4 hafta
Toprakta: 4 hafta
Yapağıda: 24 gün bulaşıcılığını korur.
Türlere Göre Şap Hastalığı Belirtileri
1. Sığırlarda Belirtiler
Yüksek ateş, iştahsızlık, halsizlik ve süt veriminde ani düşüş.
24 saat içinde başlayan yoğun ipliksi salya akışı.
Dil, diş eti, burun mukozası, meme derisi ve tırnak aralarında (interdigital bölge) su dolu kesecikler (veziküller).
Keseciklerin patlamasıyla oluşan geniş ülseratif yaralar ve tırnak lezyonlarına bağlı şiddetli topallık.
2. Koyun ve Keçilerde Belirtiler
Hastalık sığırlara göre daha hafif seyreder.
En belirgin klinik bulgu sürekli topallıktır.
Ağızdaki yaralar daha küçük ve kısa sürelidir; ancak dikkatli bir gözlemle fark edilebilir.
Gebe hayvanlarda düşük (abort) riski ve genç kuzularda kalbe yerleşerek (myokarditis) ani ölümlere neden olma ihtimali yüksektir.
Şap Hastalığı İle Mücadele ve Korunma Yöntemleri
Hastalıkla mücadelede dünya genelinde Kesim, Karantina ve Aşılama olmak üzere 3 temel strateji uygulanır. Yetiştiricilerimizin işletmelerinde alması gereken bireysel tedbirler şunlardır:
🛡️ Koruyucu Biyogüvenlik Önlemleri
Dezenfeksiyon: Ahır girişlerinde asidik veya alkali dezenfektanlar (örneğin sitrik asit veya sudkostik) emdirilmiş paspaslar sürekli bulundurulmalıdır.
Giriş-Çıkış Kısıtlaması: Bakıcılar dışında ahıra yabancı kişi sokulmamalı; bakıcılar ahıra özel çizme ve kıyafet kullanmalıdır.
Karantina: Yeni satın alınan hayvanlar işletmeye hemen dahil edilmemeli, en az 15 gün ayrı bir karantina alanında gözlemlenmelidir.
Aşılama Takvimi: İl/İlçe Tarım Müdürlüklerinin 4-6 ayda bir yürüttüğü düzenli aşılama programları aksatılmamalıdır.
🚨 Hastalık Çıktığında Yapılması Gerekenler
Hasta hayvanlar derhal sağlıklı sürünün yanından ayrılmalıdır.
Hasta hayvanların bulunduğu bölge dezenfekte edilmeli, gübre ve altlıkları yakılmalıdır.
Durum vakit kaybetmeksizin İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne veya Serbest Veteriner Hekimlere bildirilmelidir.
(Kaynak: Hayvancılık ve Tarım)
Yasal Uyarı ve Telif Hakkı:
Bu içerik Hayvancılık ve Tarım platformuna aittir. İzinsiz, kaynak gösterilmeden tamamen veya kısmen kopyalanması, çoğaltılması ve yayınlanması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yasaktır. Tüm hakları saklıdır.